Topic: X - linked

[nopparat]

หัวข้อ: X - linked     
โดย   คุณ Cyber G

               โครโมโซม เป็นส่วนประกอบในเซล ที่ทำหน้าที่ควบคุมลักษณะต่างๆของสิ่งมีชีวิต โครโมโซม
จะอยู่กันเป็นคู่ ข้างหนึ่งได้มาจากทางพ่อ อีกข้างได้มาจากทางแม่               
               X โครโมโซม และ Y โครโมโซม เป็นโครโมโซมควบคุมเพศ                        
               โครโมโซมจับคู่กัน เป็น XX จะเป็นเพศเมีย แต่ถ้าโครโมโซมจับคู่กันเป็น XY จะเป็นเพศผู้   

               -  X-linked คือลักษณะทางพันธุกรรมที่เชื่อมโยงกับ โครโมโซม X ดังนั้นลักษณะทางพันธุกรรม
ที่เป็น X-linked จะเป็นลักษณะที่ถ่ายทอดไปยังลูกหลานได้ทางตัวแม่เท่านั้น   

               -  Y-linked คือลักษณะทางพันธุกรรมที่เชื่อมโยงกับโครโมโซม Y ดังนั้นลักษณะทางพันธุกรรม
ที่เป็น Y-linked จะถ่ายทอดไปยังลูกหลานผ่านทางตัวที่เป็นพ่อเท่านั้น                           

[nopparat]

(เพิ่มเติม  โดย เฮีย siangchai)

          [เอามาฝากจาก web biotech]  เมื่อเอ่ยถึงความเป็นหญิง-ชาย ทราบไหมค่ะว่า อะไรที่เป็นตัวกำหนดว่าคนเราเกิดมา
ต้องเป็นเพศหญิง-เพศชายด้วย?       คนเราทุกคนจะเกิดขึ้นมาได้ต้องอาศัยทั้งพ่อและแม่ โดยที่คุณพ่อจะมีการสร้างเซลล์   
สืบพันธุ์ขึ้นมาที่เรียกว่า สเปิร์ม (Sperm) ส่วนคุณแม่ก็จะมีหน้าที่สร้างเซลล์สืบพันธุ์ขึ้นมาคือ เซลล์ไข่ (egg cell) ทั้งในสเปิร์ม    
และเซลล์ไข่มีสิ่งหนึ่งที่สำคัญมากในการถ่ายทอดทางพันธุกรรมหรือการสืบทายาท คือ โครโมโซม (Chromosome) ความสำคัญ   
ของโครโมโซม       โครโมโซม มีลักษณะเป็นเส้นยาวเล็กๆ ขดไปขดมาอยู่ภายในเซลล์ประกอบด้วยสิ่งที่เรียกว่า ดีเอ็นเอ ซึ่ง   
ทำหน้าที่ประกอบกันเป็นข้อมูลทางพันธุกรรมซึ่งจะถ่ายทอดไปสู่ลูกหลานได้  ถ้าเปรียบเทียบว่าโครโมโซมคือหนังสือเล่มหนึ่ง    
ดีเอ็นเอก็ทำหน้าที่เหมือนตัวหนังสือนั่นเอง และการที่คนมีลักษณะรูปร่าง หน้าตา รวมทั้งนิสัยใจคอบางอย่างต่างกัน ก็เป็น   
เพราะตัวหนังสือหรือดีเอ็นเอนั้นเขียนและเรียงต่างกัน       สำหรับตัวหนังสือที่เราอ่านและแปลเป็นคำที่มีความหมาย เช่น    
ข้าวต้ม ขนมครก เทียบได้กับยีน (สรุปแล้วยีนก็คือส่วนหนึ่งของดีเอ็นเอนั่นเอง) ส่วนเจ้าดีเอ็นเอที่ประกอบกันเป็นตัวหนังสือ   
ที่เราไม่สามารถแปลความหมายได้ เช่น กกขขกดกกขคขคขคกค ส่วนนี้ไม่ใช่ยีน   ในดีเอ็นเอทั้งหมดของคนที่อยู่ในโครโมโซมนั้น   
มีส่วนที่เป็นยีนประมาณ 5% และส่วนที่ไม่ใช่ยีนอีกมากกว่า 95% ส่วนที่เป็นยีนนี่เองที่สามารถแปลความหมายได้) ทำให้มีการ   
สร้างโปรตีนเป็นจำนวนมาก การทำงานของเซลล์ต่างๆ ในร่างกาย ก็เกิดจากการทำงานของโปรตีนซึ่งเป็นผลิตผลของยีน   
นับพันนับหมื่นชนิดร่วมกันนั่นเอง       ปกติโครโมโซมของคนเราจะอยู่กันเป็นคู่ๆ เราเรียกว่า 2n (ไม่ใช่แปลว่า 2 อัน...   
แต่หมายถึงการที่โครโมโซม...ซึ่งจะมีกี่คู่ก็แล้วแต่ ถ้ามาจับกันเป็นคู่ เราจะเรียกชุดโครโมโซมนั้นว่า 2n ...และถ้าแยกกันจะเรียก   
ว่า n )   ในแต่ละเซลล์ (ยกเว้นเซลล์สืบพันธุ์และซลล์เม็ดเลือดแดง) ของคนเราจะมีจำนวนโครโมโซม 23 คู่ (2n) ถ้าตรวจแล้ว   
พบว่าใครมีโครโมโซมมากกว่า... หรือน้อยกว่า 23 คู่ (46แท่ง)  แสดงว่าคนนั้นเกิดความผิดปกติไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ซึ่งจะมีการ   
แสดงออกถึงความผิดปกติทางด้านร่างกาย จิตใจ มากน้อยแตกต่างกันอย่างไรก็ขึ้นอยู่กับโครโมโซมนั้นๆด้วย ลักษณะอาการ   
ที่เกิดขึ้น บางคนคิดว่าเป็นเวรกรรมแต่ชาติก่อนหรืออิทธิพลของผีเจ้าที่หรือถูกเทวดาลงโทษ  แต่แท้จริงแล้วมีสาเหตุ         

[nopparat]

(เพิ่มเติม  โดย เฮีย siangchai) ...ต่อ

          ปกติโครโมโซมในแต่ละเซลล์จะมีจำนวน 23 คู่ (2n) แต่เมื่อมีการสร้างสเปิร์มหรือเซลล์ไข่ จะมีการลดจำนวน
โครโมโซมลงเหลือครึ่งหนึ่งหรือเหลือ 23 แท่งเดี่ยวๆ ไม่จับกันเป็นคู่อีกต่อไป (n)ทำไมต้องมีการลดจำนวนโครโมโซมลง   
ครึ่งหนึ่งด้วย      ในเซลล์สืบพันธุ์ของคนเราจะมีการลดจำนวนโครโมโซมลงครึ่งหนึ่ง ซึ่งเป็นกลไกหนึ่ง ที่ช่วยให้จำนวนชุด   
ของโครโมโซมในเซลล์ต่างๆ คงที่ ไม่ว่าจะในพ่อ แม่ ลูก หลาน เหลน ...    สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิด จะมีจำนวนโครโมโซม   
แตกต่างกันไป จำนวนโครโมโซมนี้ต้องเป็นจำนวนที่แน่นอนและคงที่ เช่น สุนัขมีโครโมโซม 39 คู่ ลิงชิมแพนซีมี 24 คู่    
ส่วนแมวก็มี 19 คู่ เป็นต้น      เมื่อเซลล์ไข่ (n) กับสเปิร์ม (n) มาผสมกัน โครโมโซมจากเซลล์ทั้งสองจะมาจับกันเป็นคู่ และมี   
จำนวน 23 คู่ (2n) เหมือนเดิม (23 แท่ง+23 แท่ง = 46 แท่ง (23 คู่) นั่นคือเซลล์ใหม่ที่เกิดมาจะมีจำนวนโครโมโซมเท่า   
โครโมโซมของเซลล์ในร่างกายทั่วไป (2n) ถ้าไม่มีการลดโครโมโซมลงให้เหลือครึ่งหนึ่ง เซลล์ใหม่ที่ได้จะกลายเป็นเซลล์ที่มี   
จำนวนโครโมโซม 46 คู่ หรือ 92 แท่ง หากเป็นเช่นนี้ต่อไปในรุ่นลูก หลาน เหลน จำนวนชุดของโครโมโซมก็จะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ    
โครโมโซมในแต่ละรุ่นก็จะไม่เท่ากัน ซึ่งธรรมชาติไม่ยอมให้เป็นเช่นนั้นแน่นอนทำไมต้องเป็นหญิง-ชาย      เราต้องมาพิจารณา   
ที่โครโมโซมอีกในจำนวนโครโมโซมทั้งหมด 23 คู่  ประกอบด้วยโครโมโซมร่างกายที่เรียกว่า ออโตโซม (autosome) 22 คู่    
และโครโมโซมเพศ (sex chromosome) 1 คู่ โครโมโซมร่างกายนี่ล่ะ  เป็นตัวบันทึกข้อมูลของเราเอาไว้ (เหมือนที่เคยบอกว่า   
โครโมโซมก็เหมือนหนังสือ ดีเอ็นเอก็เหมือนหนังสือ )  แต่ในที่นี้ เราจะไม่สนใจโครโมโซมร่างกาย เราจะดูคู่สุดท้ายที่เรียกว่า   
โครโมโซมเพศ ซึ่งเป็นโครโมโซมที่กำหนดความเป็นชายหรือหญิง      ในผู้ชาย โครโมโซมเพศ 1 คู่นั้น มีรูปร่างลักษณะและ   
ขนาดต่างกัน คือ X และ Y ให้สัญลักษณ์ XY       จากรูปที่ 1 เราจะเห็นว่าโครโมโซม Y คือ โครโมโซมที่มีขนาดเล็กที่สุด    
เมื่อเทียบกับโครโมโซมอื่น และมียีนอยู่จำนวนน้อย เช่น ยีนที่ควบคุมลักษณะเพศชาย ลักษณะที่มีขนอยู่บนใบหู เป็นต้น     
เดิมนักวิทยาศาสตร์เชื่อกันว่า โครโมโซม Y ไม่มีความสำคัญอะไรมาก ประกอบด้วยยีนจำนวนเพียงเล็กน้อยแค่ 40 ยีนเท่านั้น     
แต่จากการวิจัยเมื่อเร็วๆ นี้กลับพบว่าโครโมโซม Y มีศักยภาพมากกว่าที่นักวิทยาศาสตร์ประเมินไว้ อีกทั้งมียีนอยู่บนแท่ง   
โคโมโซมถึง 78 ยีนด้วยกัน      ในผู้หญิง โครโมโซมเพศ 1 คู่ มีรูปร่างลักษณะและขนาดเท่ากัน คือ X และ X ให้สัญลักษณ์ XX    
โครโมโซม X มีขนาดใหญ่กว่าโครโมโซม Y มียีนจำนวนมากที่ควบคุมลักษณะของเพศหญิง      คราวนี้ย้อนกลับมาดูโครโมโซม   
ที่เซลล์สืบพันธุ์ ...สเปิร์มและเซลล์ไข่กันดีกว่าค่ะในเพศชาย      สเปิร์มมีโครโมโซมเพศแท่งเดียว (n) คือ ไม่เป็น X ก็เป็น Y    
ดังนั้น เพศชายจึงสามารถสร้างสเปิร์มที่มีโครโมโซมได้ 2 แบบ  สเปิร์มที่มีโครโมโซม X มีขนาดตัวอ้วนใหญ่ หัวเป็นรูปไข่    
เคลื่อนไหวได้ช้า แต่จะทนต่อสภาวะเป็นกรดในช่องคลอด ขณะที่สเปิร์ม Y มีขนาดตัวเล็กกว่า หัวกลม เคลื่อนไหวแหวกว่าย   
ได้รวดเร็วกว่าแต่อายุสั้นและมีความทนทานน้อยกว่า คือจะตายเมื่อในช่องคลอดมีสภาวะเป็นกรด โดยทั่วไป ในการหลั่งน้ำอสุจิ   

[nopparat]

(เพิ่มเติม  โดย เฮีย siangchai) ...ต่อ

จะมีสเปิร์มทั้ง 2 ชนิดรวมกันประมาณ 200-400 ล้านตัว โดยมีสเปิร์ม Y มากกว่าสเปิร์ม X ประมาณ 2 เท่าในเพศหญิง  เซลล์ไข่   
มีโครโมโซมเพศแบบเดียวกันคือ X เท่านั้น เซลล์ไข่นี้ผลิตมาจากรังไข่ ในแต่ละรอบเดือนจะมีเซลล์ไข่จำนวนหลายเซลล์พัฒนา   
ขึ้นพร้อมๆกัน แต่มีเพียงเซลล์เดี่ยวเท่านั้นที่หลุดออกจากรังไข่ข้างใดข้างหนยึ่งซึ่งเราเรียกว่า "การตกไข่" ปัจจุบันเรายังไม่ทราบ   
ว่าทำไมการตกไข่จึงเกิดขึ้นเพียงครั้งละฟองเดียว เซลล์ไข่ที่หลุดออกมาจากรังวไข่จะเดินทางสู่ท่อนำไข่เพื่อไปปฏิสนธิกับอสุจิ   
ต่อไป และหากไม่มีการปฏิสนธิเกิดขึ้น เซลล์ไข่ก็จะสลายตัวไปภายใน 24-36 ชั่วโมง      เมื่อสเปิร์มสามารถวิ่งไปถึงไข่ที่ปล่อย   
ออกจากรังไข่ได้ก็จะเกิดการปฏิสนธิ (การที่จะทำให้สเปิร์ม X หรือ Y วิ่งไปถึงไข่นั้นก็จะขึ้นอยู่กับสภาวะสิ่งแวดล้อมและจังหวะ   
โอกาสในช่วงของการมีเพศสัมพันธ์) โครโมโซมร่างกายแต่ละแท่งตั้งแต่ 1-22 ทั้งในไข่และสเปิร์มจะวิ่งจับคู่ของตนเอง และ   
โครโมโซมเพศก็จะจับคู่กันด้วย      - ถ้าสเปิร์ม Y ผสมกับเซลล์ไข่ X ทารกที่เกิดมาจะเป็นเพศชาย (เพราะเกิดจาก X+Y=XY)   
 - ถ้าสเปิร์ม X ผสมกับเซลล์ไข่ X ทารกที่เกิดมาจะกลายเป็นเพศหญิง (เพราะเกิดจาก X+X=XX )      จะเห็นได้ว่า การที่ลูกจะ   
เป็นชายหรือหญิงนั้นขึ้นอยู่กับโครโมโซมเพศที่ได้รับจากพ่อ เนื่องจาก แม่ให้ได้เฉพาะโครโมโซม X ถ้าลูกได้รับโครโมโซม Y    
จากพ่อก็จะเป็นลูกชาย ถ้าได้รับโครโมโซม X จากพ่อก็จะเป็นลูกสาว ดังนั้น คุณผู้ชายทั้งหลายซึ่งมักโทษฝ่ายหญิงที่คลอดบุตร   
เป็นผู้หญิง แล้วใช้เป็นข้ออ้างเพื่อไปมีภรรยาใหม่ที่จะให้กำเนิดบุตรชายได้ ต้องกลับมาโทษตัวเองเสียแล้ว หรือไม่ก็ต้องท่อง   
สุภาษิต "รำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง" ให้ขึ้นใจ หรือไม่ก็ต้องปรับเปลี่ยนความคิดใหม่ว่า ไม่ว่าลูกที่เกิดมาจะเป็นหญิงหรือชาย    
หรือมีหน้าตาอย่างไรก็ตาม ลูกก็คือผลรวมของการสืบทอดลักษณะทางกรรมพันธุ์ (การถ่ายทอดดีเอ็นเอจากพ่อและแม่คนละครึ่ง)   
ของเรานั่นเอง      

[nopparat]

(เพิ่มเติม  โดย เฮีย siangchai) ...ต่อ

          ในทางปลาหางนกยูง  เพื่อการปรับปรุง/รักษาพันธุ์แล้วเราต้องทราบก่อนว่าลักษณะของแต่ละสายพันธุ์ จะถ่ายทอด
ในทางไหน เพศไหน ทางพ่อหรือทางแม่ ถ้าถ่ายทอดทางพ่อก็ง่ายหน่อย เพราะเราก็สามารถเห็นได้เลยว่าลูก ของมัน ที่เป็นตัวผู้   
สวยขึ้นหรือแย่ลง   
           ถ้ามันถ่ายทอดทางเพศเมีย หรือทางแม่ ก็ยากหน่อย เพราะไม่ค่อยเห็นสีสรร/รูปแบบ/ลวดลายอย่างชัดเจนในตัวเมีย
ตัวอย่างของการถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ที่เกี่ยวพันกับเพศ/หรือควบคุมด้วยเพศ (X=เพศเมีย /Y=เพศผู้) (XX=ผู้หญิง XY=ผู้ชาย)   
        
          tuxedo ทักซิโด     ถ่ายทอดทาง      X           Y                       double sword           X        Y
          cobra   คอบบร้า          "               X           Y                       japan blue                -           Y         
          metal   เมททอล          "              -              y                       lazuli                          -          Y
          grass    กราส              "               X           Y                       leopard                      X         -
          american pink                            -              Y                      blue  diamond            X        Y
          mosaic                                      X             Y                      moscow                                Y
          needle tail                                 X             -                       neon                           X         -
          neon blue                                 X             Y                      1/2 , 3/4 black            X         Y
          pastel                                       X             Y                      platinum                                  Y
          santamaria                                                Y                     viennese emerald                   Y

   ลักษณะทางกรรมพันธุ์บางอย่างก็ไม่ขึ้นกับเพศ  แต่เกี่ยวกับgeneที่ควบคุมลักษณะนั้นๆ เช่น   albino  /   swallow   
/ berlin    /  blue 1 = grey - blue basic color   /   blue 2  =  grey-blue basic color , however something " more transparent"   
than blue1  /  giessene หรือ ribbon  /golden   /  tiger   / grey  / ivory  /  pink   /silver   /  stoerzbach   / full red  = entire    
body laminar red    / zebrinus = 2 to 5 vertical strips in the body  แถบแนวตั้งที่ลำตัว มักเจอในปลาคอบบร้า  ซึ่งที่จริงเคย   
อ่านเจอว่าเป็นลักษณะเสื่อมของลวดลายคอบบร้าลวดลายงูบริเวณลำตัว   

[ds]

ขอบคุณครับ กำลังนึกถึงกระทู้นี้อยู่พอดี 

[iamteera]